ÖtükenTürkçe Sözlük
ek — bu süzgeçi kaldır

500+ madde

sıraalfabetikanlam sayısıdeyim sayısısüzgeçleri temizle
  1. -a mı?ek-ar mı? -ır mı?- acak mı? -a-bilir mi?
  2. -a yorurekOn beşinci yüzyıldan sonra şimdiki zaman çekim eki olarak kullanılmaya başlamıştır; bugünkü “-ıyor; -maktadır; -makta” göreviyle kullanılmıştır.
  3. -a+durekGelecek zamanın kesinliğini bildiren koşaç “-acaktır” “-ar, -ır” değerinde kullanılır. “Mazluma sen kıyarsan Allah sana kıyadur (kıyacaktır).” Niyazi…
  4. -a+durmakekSürerlik (-makta olmak, -mak) anlamı veren ek. “Ancak bakıcak temam atası göredurur (görmektedir) sanurdu.” Yüz Hadis Tercümesi.
  5. -a+düşmekekTezlik “-ı-vermek, -tır-ı-ver-mek” anlamı veren ek. “Cezire karşudan görünedüşdi (görünüverdi).” Solakzade Tarihi.
  6. -a+gelmekekGeçmişten beri olagelmek, daima görülmek anlamı verir. “Niçe sencileyin taze fidanın / Açılan gülleri solagelmiştir.” Kâtibî.
  7. -a+görmekek-mağa devam etmek.
  8. -a+komakek–ıvermek; -ıp bırakmak.
  9. -açekyap. e.bknz. ç
  10. -açekyap. e.Fiil kök ve gövdelerinden içinde bulunulan durum kavramı katarak sıfatlar yapar: güleç.
  11. -açekyap. e.İsimden isim yapma eki. beg-eç (beyceğiz)
  12. -açekyap. e.Renk adlarından o sıfata yakınlık bildiren isimler yapan isimden isim yapma eki. boz-aç.
  13. -acagınekçek. e.Gelecek zaman teklik birinci kişi eki.
  14. -acakekçek. e.Gelecek zaman kip eki; fiillerin gelecek zamana bağlı olarak çekimini sağlar
  15. -acakekyap. e.Fiil kök ve gövdelerinden belli bir amaca tahsis olunma, ilgili olma anlamları ile sıfat ve isimler yapar
  16. -acaksızekçek. e.Gelecek zaman çokluk ikinci kişi eki (-acaksınız).
  17. -acanekyap. e.Yakınlık, benzerlik anlamları katan sıfat ya da isimler türetir. baba-can, ev-e-cen, sev-e-cen.
  18. -acukekyap. e.Sıfatta dereceyi düşüren isimden isim yapma eki. az-acuk.
  19. -ad-ekyap. e.Kökün anlamındaki düşünceye, duruma gelmek, getirmek; o yönde değiştirmek, o durumu kazandırmak, kılmak, etmek anlamı kazandıran isimden fiil yapma…
  20. -adakekyap. e.Ses yansımalı köklerden isim türeten bir ektir; türetilen zarflar hareket tarzı ifade eder. Bu ekin ünsüz+ünlü+ünsüz (bab) yapısındaki köklerden…
  21. -adıekçek. e.İstek kipinin hikâye “-a-y-dı” ve şart kipinin hikâye “sa-y-dı” değerinde kullanılır. “Ziyaret edüp cemalin göredi (görseydi).” Velâyet-i Hacı Bektaş.
  22. -aferinekson ekFar.Osmanlıcada eklendiği kelimelere “yaratan” anlamı vererek birleşik sıfatlar yapan son ek.
  23. -ağanekyap. e.bknz. agan
  24. -aganekyap. e.Fiil kök ve gövdelerinden süreklilik kavramı katarak isimler yapar;
  25. -ağıekek.İsim kök ve gövdelerinden isim türeten ek
  26. -aginekson ekFar.Eklendiği Farsça kelimelere “dolmuş” anlamı katarak birleşik sıfatlar yapan son ek.
  27. -aguekyap. e.bknz. gu
  28. -akekçek. e.İstek kipinin çokluk birinci kişi eki “-alım” değeriyle kullanılır, gid-ek (gidelim).
  29. -akekyap. e.Fiilden isim ve sıfat türeten ek. Fiilin belirttiği eyleme yoğun biçimde uğrayarak oluşan sonuç kavramı katan isimler ve sıfatlar yapar
  30. -akekyap. e.İsimden isim yapma eki. Bir yerde, bir noktada toplanma ve yoğunlaşma anlamı katarak isimler yapar
  31. -akekyap. e.“-ıcı” anlamında sıfat türeten ek.
  32. -akekyap. e.eT.bknz. k
  33. -akekyap. e.bknz. k
  34. -akla-ekyap. e.Fiilden fiil yapan birleşik bir ek; arka arkaya yapılan yoğun hareketleri ifade eder
  35. -aklıekyap. e.Fiilden isim yapma eki olan -ek ile isimden sıfat yapma eki olan -li eklerinin kalıplaşmasıyla meydana gelmiş bir fiilden sıfat yapma ekidir. -n ile…
  36. -alekyap. e.İsimlerden sıfat yapan bir ektir
  37. -al-ekyap. e.İsim kök ve gövdelerinden fiil üretir.
  38. -al-ekyap. e.bknz. l
  39. -ala-ekyap. e.Fiil kök ve gövdelerinden eylemi sürekli tekrarlama kavramı katan fiiller yapar
  40. -alakekyap. e.Fiil kök ve gövdelerinden sıfat yapar
  41. -aldanekçek. e.-alıdan; -alıdan beri; -alı.
  42. -algaekyap. e.Fiillerden isim türeten ek. İşlek değildir: çizelge.
  43. -alıekyap. e.Fiil kök ve gövdelerinden başlangıç sınırını belirten zarflar yapar. Bu ekle kurulan zarflar yan cümlenin yüklemi olabilir. Ayrıca “beri, -den beri”…
  44. -alıkekçek. e.İstek kipi çokluk birinci kişi eki; -alım.
  45. -alımekçek. e.Emir kipinin birinci çokluk kişi çekimini sağlayan ek. git-elim, yaz-alım, bar-alım (varalım).
  46. -alım idiekİstek kipi hikâyesinin çokluk birinci kişi eki; -a-y-dık.
  47. -aludekson ekFar.Sonuna getirildiği Farsça kelimelerden “bulaşmış, bulaşan” anlamlarında birleşik sıfatlar yapan son ek.
  48. -alumekçek. e.İstek kipi çokluk birinci kişi çekim eki; dilek-istek, tavsiye, tercih ve gereklilik bildirir.
  49. -amekçek. e.İstek kipi teklik birinci kişi eki; -a-y-ım. «Kim yavı kıldı ki ben bulam (bulayım) anı.» Ataî Divanı.
  50. -amekyap. e.Fiil kök ve gövdelerinden, bütünden bir bölüm, ayrıntı kavramları katarak isimler yapar