500+ madde
- bireyüstükelimeis.Tek bir bireyi aşan.
- birlikkelimeis.Bir tek olma durumu; vahdaniyet.
- biyolojizmkelimeis.Fr.Gerçekliği yalnızca biyoloji açısından ele alan, organik hayatın kavramlarını öteki gerçeklik alanlarına da uygulayan görüş; dirim bilimcilik.
- boşlukçulukkelimeis.Tabiatta boşluğun bulunabileceğini kabul eden felsefî görüş.
- bulgulamakelimeis.Bulgulamak işi.
- bütüncülükkelimeis.Çeşitli ögelerden meydana gelmiş bir bütünde, var olmayan bazı özelliklerin bulunduğunu ileri süren felsefe.
- canlıcılıkkelimeis.Olanların ruhlar âleminin gizli güçlerince yönetildiğine inanan ilkel anlayış; animizm.
- ceberkelimeis.Ar.İnsanın iradesinin elinde olmadığını, her davranışını bir zor altında yaptığına inanan tarikat; cebriye.
- ceberikelimeis.Ar.İnsanın iradesinin elinde olmadığını, her davranışını bir zor altında yaptığına inanan kişi.
- ceberiyekelimeis.Ar.İnsan iradesinin kendi elinde olmadığını, her şeyi bir zorlama ile yaptığını savunan mezhep.
- cebirkelimeis.Ar.Zor; zorlama.
- cebriyekelimeis.Ar.İnsanın bütün davranışlarının önceden Allah tarafından belirlendiğini, bunun için kişinin iradesinin elinde olmadığını, her davranışını bir zor…
- cevherkelimeis.Ar.Bir şeyin özü, esası, mayası.
- cevhercikelimeis.Cevher bilimi uzmanı.
- cevhercilikkelimeis.Olayların değişmez temeli olarak bir cevherin gerçekten var olduğunu kabul eden öğreti.
- cevheriyekelimeis.Ar.Cevhercilik; tözcülük.
- çağrışımcılıkkelimeis.Bütün bellek işlemlerini, aklın işleyiş ilkelerini düşüncelerin çağrışımı yoluyla açıklamaya çalışan öğreti.
- çokçulukkelimeis.Gerçeğe ulaşılmada birden çok temel ilkenin varlığını kabul eden öğreti; kesretiye; plüralizm.
- çözümlemekelimeis.Bir konuyu açıklama ve sonuca bağlama eylemi.
- dalalkelimeis.Ar.Doğru yoldan ayrılma; sapma.
- Darvincilikkelimeis.Bütün canlı varlıklar arasında yakınlıklar bulunduğunu ve bu varlıkların doğal ayıklanma ve evrim ile çeşitlendiğini, yaratılışı reddeden görüş.
- dayanakkelimeis.Dayanılacak şey, güç; destek; mesnet, (1935).
- dayantıkelimeis.Dayanıklık.
- değerkelimeis.eT.Alınıp satılabilen bir şeyin para olarak karşılığı; kıymet; paha; fiyat.
- dehriyekelimeis.Ar.Dünyanın yaratılmadığını, ezelî olduğunu, ruhun bedenden ayrı bir varlık olmadığını, maddenin temel olduğunu, temel ve tek gerçeğin içinde…
- deneycikelimeis.Herhangi bir şeyi ispatlamak için deneye baş vuran kimse; deney yapan.
- deneyselcilikkelimeis.Deney üzerine kurulan bilimsel sistem.
- deneyüstücülükkelimeis.Saf aklın felsefesi.2. Tanrı, tabiat ve insanoğlunu kaynaştırmayı hedef alan, ahlak alanında belirli bir mistisizme sahip Amerikan ahlak okulu;…
- denkserlikkelimeis.Gerçekte var olduğu hâlde insanları, kanunlarla tanınmamış hakları elde etmeye yönelten adalet duygusu; hakkaniyet.
- determinasyonkelimeis.Fr.Belirlenme işi.
- determinizmkelimeis.Fr.Her olayın başka olayların gerekli ve kaçınılmaz sonucu olduğunu savunan felsefî görüş; gerekircilik, belirlenimcilik.
- devimselcilikkelimeis.Ortaya çıkan ve beliren bütün olguların kendiliklerinden etkin olduklarını, gelişmelerini sağlayan gücün dışarıdan gelmeyip kendileriyle özdeş…
- devinimkelimeis.Bir cismin uzayda yer değiştirmesi.
- devletçilikkelimeis.Ekonomik ve kültürel hayatın tamamen devlet tarafından yürütülmesini, devletin ekonomik ve toplumsal alanlara müdahalesinin gerekli olduğunu savunan…
- deyikelimeis.Dil, işaret, söz gibi anlatım araçlarının tümü; anlatma gücü.
- didişimkelimeis.Tartışmayı, konuşmayı bir araç olarak değil de amaç olarak gören yöntem; müşagabe; eristik.
- didişimcilikkelimeis.Tartışma sanatı ve bu konudaki ustalık.
- dinamikkelimeis.Yun.Kuvvetler ve bu kuvvetlerin doğurduğu hareketler arasındaki bağıntıları inceleyen mekanik bölümü.
- dinamizmkelimeis.Fr.Canlı bir varlığın etkin gücü.
- dingincilikkelimeis.Tam bir gönül rahatlığı ile tutkusuzluk içinde bütün arzu ve ihtiraslardan sıyrılmış olarak, hiçbir direnç göstermeden kendini Allah’a ibadete…
- direnimkelimeis.Karşı koyma; dayatma.
- dirimselcilikkelimeis.İlke olarak, hayatı fiziksel ve kimyasal olgularla açıklayan mekanikçi görüşe tam karşı çıkan, hem ruhtan hem de organizmadan ayrı bir yaşama…
- dizgekelimeis.Bir bütün oluşturacak şekilde karşılıklı birbirine bağlı ögelerin tümü; sistem; manzume, (1942).
- dizisellikkelimeis.İnsanlar arasındaki sezgisel bir bağıntı durumunda yoksun kılan, gruplaşma biçimi ne olursa olsun birbirinden uzaklaştıran ve onların herhangi bir…
- dogmakelimeis.Yun.Doğruluğu sınanmadan kabul edilen, bir dinin veya felsefî öğretinin veya ideolojinin temeli sayılan nokta; sav; nas.
- dogmacılıkkelimeis.Öne sürülen öğretileri sınamadan, eleştirmeden doğru olarak kabul eden; benimsediği var sayımlardan katı yöntemlerle önermeler üreten anlayış;…
- dogmatizmkelimeis.Fr.Birtakım ilkeleri, kuralları, fikirleri her zaman için geçerli değişmez doğrular olarak kabul eden düşünce tarzı; dogmacılık.
- doğacılıkkelimeis.Yaşama biçimi, beslenme vb. konularda kent ve sanayi ortamlarından uzak durarak doğayı izleme gereğini amaç edinen öğreti; natürizm.
- doğalcılıkkelimeis.Doğayı gerçek olarak yansıtmayı amaçlayan sanat akımı; natüralizm.
- doğaüstücülükkelimeis.Doğa yasalarıyla açıklanamayan olayların ve gerçeklerin varlığına inanmak gerektiğini savunan görüş; sürrealizm; tabiat üstücülük.