144 madde
- hilāf-ı ādedeyimSapıklık; düzgüsüzlük.
- iç dünyadeyimBireyin hem ruhî hem de ahlakî gelişmesi ile ilgili yaşamının tümü; kişinin iç yaşantılarının oluşturduğu bütün.
- ilk sezideyimBir konuda edinilen ilk ve yalın bilgi; kavrayış.
- illet-i fāiledeyimEtken sebep.
- illet-i gāiyedeyimAmaçsal sebep.
- illet-i tammedeyimTam sebep.
- ilm-i hikmetdeyimFelsefe konularını inceleyen bilim; felsefe.
- ilm-i ilāhîdeyimDin bilimi; teoloji.
- ilm-i ma'badü't-tabiādeyimDoğada var olanlardan daha üstün olay ve ülküler bulunduğuna dair bilgilerin tümü; metafizik.
- ilm-i saādetdeyimMutluluğu en yüce amaç edinen dünya görüşü ile ilgili her türlü iddia ve bilgiler.
- inaksal felsefedeyimDeney, eleştirme ve kuşkuculuğun tersine, her türlü kuşku ve inkârın üstünde tutulan birtakım ilkeleri benimseyen felsefe.
- inan birliğideyimBirçok kimsenin aynı inançta birleşmesi.
- insan biçimcideyimİnsan biçimciliğe ilişkin.
- insan biçimcilikdeyimİnsan duygularını, tutkularını, düşüncelerini ve davranışlarını Tanrılara da mal etme şeklinde ortaya çıkan sapık eğilim; antropomorfizm; müşebbihe.
- Kartezyen felsefedeyimDescartes'in ortaya attığı gerçeğe ulaşmak için metot olarak şüpheciliği ön plana alan, şüpheler zayi oldukça ileri bir aşamaya geçmeyi öngören…
- kaziye-i muhkemedeyimKesin yargı.
- kaziye-i sālibedeyimOlumsuz önerme.
- kelime-i külliyedeyimKamu mantıkçılık.
- kendinin nedenideyimHiçbir zaman kendinden başka hiçbir varlığa gerek duymamış, varlığını sürdürebilmek için bugün ve gelecekte de gerek duymayacak kadar büyük ve…
- kesin bilgideyimDoğruluğundan kuşku duyulmayan bilgi; gerçek bilgi.
- kesret-i ilāh mesleğideyimÇok tanrıcılık.
- lākaydiye mezhebideyimDingincilik.
- mantıksal deneycilikdeyimBilginin deneyle veya gözlemle doğrulanabilir, sınanabilir olması temeline dayanan Viyana okulu yöntemi; bilimsel deneycilik.
- mantıksal olguculukdeyimMantığın matematiksel düşünme yöntemleri ile felsefeye yeni ve güvenilir temel sağlamaya yönelik akım; yeni olguculuk, Viyana Okulu.
- mebde-i tezaddeyimKarşıtlık ilkesi.
- mebhās-i esbābdeyimNedensellik bilgisi; etioloji.
- mebhās-i gayātdeyimGaye bilimi; erek bilimi; teleoloji.
- mebhās-i vücutdeyimVarlık bilimi; ontoloji.
- meşāiyūn felsefesideyimDerslerini öğrencilerine açık havada dolaşarak verdiği için Aristoteles'in felsefesine verilen isim; peripatetizm; gezimcilik.
- mübhem tahatturdeyimAnımsama.
- mucip göstermekdeyimOlumlamak.
- muvāfakat-i ef'aldeyimGörevdeşlik.
- neden bilimideyimOlgulara yol açan sebeplerin tümünü inceleyen bilim dalı; nedenleri inceleyen bilim dalı; etiyoloji.
- nedensellik ilkesideyimHer şeyin bir nedeni olduğunu, aynı nedenlerin aynı şartlar altında aynı sonuçları doğurduğunu belirten ilke.
- nefy-i âlemdeyimAkozmizm.
- ödünlü tüzedeyimKişisel değerlere bakılmaksızın iki kişinin yaptığı değiş tokuşta eşitliği savunan öğreti.
- olabilirler arasıdeyimOlanaklı bireyin, içinde yer aldığı birlikte olabilirlerin tümüyle sürdürdüğü düzenli ilişki.
- olumsuzlamanın olumsuzlanmasıdeyimKarşıt terimlerin kendilerini aşarak uzlaştıkları, bir çelişkinin ikinci aşaması.
- ön belirlenimdeyimBir sonucun önceki bir nedenle belirlenmesi.
- ön belirlenimcilikdeyimOlayların, Allah tarafından önceden belirleniş olduğunu ileri süren sistem.
- ön sezideyimHiçbir belirti yokken bir şeyin olacağı hakkında içe doğan sezgi; hiss-i kable'l-vuku, içe doğma; altıncı duyu.
- öncel belirlemedeyimAllah'ın her şeyi bildiği inancı ile Allah'ın her şeyin oluşunu başlangıçta düzenlemiş olduğunu anlatan terim.
- öncel düzendeyimAllah'ın tüm olayları başlangıçta birbirine göre belirleyip düzenlediği inancını belirten görüş; ruhla beden arasındaki ilişkiyi Allah'ın başlangıçta…
- öykünme kuramıdeyimSanatsal yaratıcılığın ilkesinin öykünme olduğunu ileri süren kuram.
- öz algıdeyimBir düşünceyi, gerçeği bilinçle doğrudan kavrama.
- öz devimdeyimKendiliğinden hareket; hareket nedeni kendinde olan devim; otomatizm.
- öz nitelikdeyimKlasik felsefede genel olarak töz üzerine bilinen şey.
- özdeşlik kuramıdeyimBirbirine karşıt ve ayrı gibi görünen varlık ile düşünce, doğa ile tin, nesne ile öznenin derin evren temelinde özdeş yani tek maddî gerçekliğin…
- sezgisel bilgideyimSpinoza'ya göre düşünülen şey ile düşünen şey arasındaki tam uygunluk.
- sorunsal yargıdeyimBir yargının, yargıyı ileri süren için kesin olmayan doğruluğuna ya da yanlışlığına Kant'ın verdiği ad; belkili yargı; ihtimalî hüküm.