500+ madde
- illiyetkelimeis.Ar.Sebep ile sonuç arasındaki bağ; nedensellik.
- ilmiyatkelimeis.Ar.Bilginin yöntemini, temelini, sınırlarını ve güvenilirliğini inceleyen felsefî görüş; bilgi nazariyesi; epistemoloji.
- imankelimeis.Ar.İnanma; inanç; inanış.
- imaniyekelimeis.Ar.İnsan aklının yetersiz olduğunu kabul ederek bunun inanç ile desteklenmesi gerektiğini savunan görüş; inancılık; fideizm.
- immateryalizmkelimeis.Fr.Berkeley tarafından kendi öğretisini adlandırmak için kullanılan ve maddenin kendine özgü bir gerçekliği olmadığını kabul eden öğreti.
- inadiyekelimeis.Ar.Olumlu ve olumsuz hiçbir kesin yargıya varmadan her şeyi şüphe ile karşılayan öğreti; şüphecilik.
- inakkelimeis.eT.Kendisine inanılır ve güvenilir kimse; emin adam; inal.
- inakçılıkkelimeis.Öne sürülen öğretileri sınamadan, eleştirmeden doğru olarak kabul eden; benimsediği var sayımlardan katı yöntemlerle önermeler üreten anlayış;…
- inancılıkkelimeis.Dinî inancın, aklın işi olmadığını, duyguların ve imanın eseri olduğunu savunan; aklın iman ile desteklenmesi ve tamamlanması gerektiğini savunan…
- indeterminizmkelimeis.Fr.Her zaman sebep-sonuç ilişkilerinin geçerli olmadığını, bir sebebe bağlı olmayan olayların da var olduğunu öne süren, gerekircilik karşıtı felsefî…
- individüalizmkelimeis.Lat.Bireyin haklarının toplumun haklarından daha önde geldiğini savunan toplumsal görüş; ferdiyetçilik, bireycilik.
- indiyekelimeis.Kendicilik.
- indüklemekelimeis.Lat.İndüklemek işi; endüksiyon.
- infi'alkelimeis.Ar.Bir kimseye kırıcı bir söz veya davranışından dolayı kızgınlık duyma; kırılma; gücenme.
- infiratkelimeis.Ar.Topluluktan ayrı durma; tek ve yalnız bulunma.
- inniyetkelimeis.Ar.Sonsal önermenin özelliği; sonsallık.
- insaniçincilikkelimeis.Ar.İnsanı evrenin merkezi sayan, diğer yaratıkların sadece insanlar için yaratıldığını savunan felsefî akım; insanmerkezcilik; antroposantrizm.
- intifa'iyekelimeis.Ar.Faydacılık.
- intihabiyekelimeis.Ar.Kurulmuş olan sistemlerden kendisine uygun olanı seçip almak ve kendi öğretisinde birleştirmek yöntemi; bu şekilde çalışan filozofların öğretisi;…
- intikadiyekelimeis.Ar.Bilgiyi eleştiren ve aklın sınırlarını belirlemeye çalışan Alman filozofu Kant’ın felsefesi; eleştirici felsefe; eleştiricilik; eleştirimcilik;…
- intikalkelimeis.Ar.Bir yerden başka bir yere geçme; yer değiştirme; göçme.
- intizakelimeis.Ar.Bir şeyi zorla yerinden koparıp ayırma; çekip koparma.
- iradecilikkelimeis.Ruhsal ve ahlakî olay, olgu ve davranışlarda akıl ve bilgiden çok iradeye üstünlük tanıyan, bilgi sürecinin temelinde iradenin yattığını, davranış ve…
- iradiyekelimeis.Ar.Ruhsal ve ahlakî olay, olgu ve davranışlarda akıl ve bilgiden çok iradeye üstünlük tanıyan, bilgi sürecinin temelinde iradenin yattığını, davranış ve…
- irrasyonalizmkelimeis.Fr.İnsanın edindiği bilgilerin temelinde aklın bulunmadığını, sevgi, duygu ve içgüdülerin esas olduğunu, aklın ise ikinci planda kaldığını ileri süren…
- isbatiyekelimeis.Ar.Fizik ötesi açıklamaları gereksiz bularak görüşlerini deneylere, olgulara, gerçeklere dayayan felsefe akımı; olguculuk; pozitivizm.
- iskenderiyecilikkelimeis.Yun.İskenderiye okulunun felsefe sistemi.
- ismiyekelimeis.Ar.Görünen şeylerin kendi başlarına birer varlıkları bulunmadığını, ancak bunların zihnimizde canlandırdığımız görüntüleri ile var gibi sandığımızı…
- ismiyunkelimeis.Ar.Adcılık görüşüne taraftar olanlar.
- isneyniyetkelimeis.Ar.Bazı mantıksal eklemler arasında var olan karşılıklı oluş ilişkisi; ikilik; düalite.
- istenççilikkelimeis.Ruhsal ve ahlakî olay, olgu ve davranışlarda akıl ve bilgiden çok iradeye üstünlük tanıyan, bilgi sürecinin temelinde iradenin yattığını, davranış ve…
- istidlalkelimeis.Ar.Bir konuda delil, belge veya verilere dayanarak sonuç çıkarma; bir yargıya varma; akıl yürütme; kanıtlama.
- istihzarikelimeis.Ar.Tasarımlı.
- istikrakelimeis.Ar.Birinin okumasını isteme.
- istiladkelimeis.Ar.Çocuk isteme; çocuğu olmasını isteme.
- istilzaziyekelimeis.Ar.Hazza ve zevk almaya hastalık derecesinde düşkün olma durumu.
- işrakiyekelimeis.Ar.Felsefede akıl, tasavvufta vecit yerine sezgiye, keşfe önem veren, Aristo felsefesinde kaynaklarını bulan Yeni Eflatuncu felsefeye dayanan İslami…
- işrakiyunkelimeis.Ar.Allah’ı ve zihnî faaliyetleri bir ışık, bilgi dünyamızı ise yukarıdan gelen bir aydınlanma olarak değerlendiren görüşten yana olan.
- ittifakiyekelimeis.Ar.Ruh ve madde arasındaki bağın Allah tarafından kurulduğunu ileri süren görüş; okasiyonalizm.
- ittisaiyetkelimeis.Ar.Bolluk; genişlik.
- iyimserlikkelimeis.İyimser olma durumu.
- izafetkelimeis.Ar.İki şey arasındaki ilgi; bağlantı; ilişki; münasebet; görelik.
- izafiyekelimeis.Ar.Bilginin gerçekliğini ve değerini başka bilgilere göre, bağlantılı olarak ifade eden felsefî görüş; görelilik; bağıntıcılık; görecilik; rölativizm.
- kadercilikkelimeis.Bütün olayların tek ve tabiat üstü bir güç tarafından, değiştirilemez şekilde önceden belirlendiğini ve bu biçimde geçeceğini, kişinin artık onu…
- kaderiyekelimeis.Ar.Kader anlayışına karşı insanın yaptığı işlerin yaratıcısı ve sorumlusu olduğunu kabul eden Mutezile’nin bir kolu; kaderî.
- kaderiyunkelimeis.Ar.Kadercilik.
- Kalvencilikkelimeis.Allah ile kul arasına hiçbir kimsenin giremeyeceğini belirterek Hristiyanlığın eski sade hâline dönmesi gerektiğini savunan İ. Calvin’in görüşü ve…
- kanonkelimeis.Yun.Kilise yasası.
- Kartezyenizmkelimeis.Fr.bknz. Descartçılık; Dekartçılık; Kartezyen felsefe
- kavramkelimeis.Bir şey veya nesne hakkında zihinde oluşan soyut ve genel tasarım; mefhum; fehva; nosyon, (1935).