500+ madde
- çokçulukkelimeis.Gerçeğe ulaşılmada birden çok temel ilkenin varlığını kabul eden öğreti; kesretiye; plüralizm.
- çözümlemekelimeis.Bir konuyu açıklama ve sonuca bağlama eylemi.
- dalalkelimeis.Ar.Doğru yoldan ayrılma; sapma.
- Darvincilikkelimeis.Bütün canlı varlıklar arasında yakınlıklar bulunduğunu ve bu varlıkların doğal ayıklanma ve evrim ile çeşitlendiğini, yaratılışı reddeden görüş.
- dayanakkelimeis.Dayanılacak şey, güç; destek; mesnet, (1935).
- dayantıkelimeis.Dayanıklık.
- değerkelimeis.eT.Alınıp satılabilen bir şeyin para olarak karşılığı; kıymet; paha; fiyat.
- değer ahlakıdeyimKonusu değerler olan ahlak felsefesi.
- değer duygusudeyimDeğerleri doğrudan doğruya içten kavratıp yaşatan duygu.
- değer felsefesideyimEkonomik, kültürel, mantıksal, ahlaksal, estetik ve dinsel değerleri inceleyen felsefe bölümü.
- değer göreceliğideyimDeğerlerin belirli bir özneye göre olduğunu, çağ ve kültüre göre değişim gösterdiğini savunan görüş.
- değer kuramıdeyimDeğerleri önem sırasına göre ayırıp sınıflandırarak ve en yüksek değeri araştırarak bir değer ölçüsü bildiren görüş.
- değer yargısıdeyimDeğerleri yargılayıp değerlendiren kural koyucu düşünce.
- değerler dizisideyimNietzsche'nin bir nesnenin ötekine üstün bulunduğu, tercih edildiği sıra düzenini göstermek üzere kullandığı terim; paradigma.
- dehriyekelimeis.Ar.Dünyanın yaratılmadığını, ezelî olduğunu, ruhun bedenden ayrı bir varlık olmadığını, maddenin temel olduğunu, temel ve tek gerçeğin içinde…
- deney önermelerideyimKavramsal olarak türetilmemiş, deneye dayanan önermeler.
- deney yargılarıdeyimDuyusal yargılardan farklı olarak nesnel geçerliği olan deneysel yargılar.
- deneycikelimeis.Herhangi bir şeyi ispatlamak için deneye baş vuran kimse; deney yapan.
- deneyselcilikkelimeis.Deney üzerine kurulan bilimsel sistem.
- deneyüstücülükkelimeis.Saf aklın felsefesi.2. Tanrı, tabiat ve insanoğlunu kaynaştırmayı hedef alan, ahlak alanında belirli bir mistisizme sahip Amerikan ahlak okulu;…
- denkserlikkelimeis.Gerçekte var olduğu hâlde insanları, kanunlarla tanınmamış hakları elde etmeye yönelten adalet duygusu; hakkaniyet.
- determinasyonkelimeis.Fr.Belirlenme işi.
- deterministkelimesf.Fr.Her olayın başka olayların zorunlu sonucu olduğu görüşünde olan; gerekirci, belirlenimci.
- determinizmkelimeis.Fr.Her olayın başka olayların gerekli ve kaçınılmaz sonucu olduğunu savunan felsefî görüş; gerekircilik, belirlenimcilik.
- devimselkelimesf.Hareket hâlinde olan; harekî.
- devimselcilikkelimeis.Ortaya çıkan ve beliren bütün olguların kendiliklerinden etkin olduklarını, gelişmelerini sağlayan gücün dışarıdan gelmeyip kendileriyle özdeş…
- devinimkelimeis.Bir cismin uzayda yer değiştirmesi.
- devlet felsefesideyimDevletin ve toplumsal hayatın özü, doğuşu, anlamı, temel ilke ve biçimleri hakkında geliştirilen öğretiler.
- devletçilikkelimeis.Ekonomik ve kültürel hayatın tamamen devlet tarafından yürütülmesini, devletin ekonomik ve toplumsal alanlara müdahalesinin gerekli olduğunu savunan…
- deyikelimeis.Dil, işaret, söz gibi anlatım araçlarının tümü; anlatma gücü.
- dış âlemdeyimBilincimizin karşıtı olarak, algıladığımız nesnelerin tümü.
- dış dünyadeyimÜlke dışı.
- dış kutsaldeyimKutsallıkla ilgisi olmayan; kutsallığa ne uygun ne de karşıt olan.
- dışınlıkelimesf.Öze bağlı olmayan, bir düşüncenin aslında ve kendinde olmayan fakat ona bağlı kalan; arızî olan; öz dışı; gayr-ı zâtî, haricî.
- dışrakkelimesf.Gizli olmayan; açıkta, meydanda olan.
- dıştankelimesf.(Düşünce için) aslında ve özünde bulunmayan ancak sonradan ve dış etkilerle ortaya çıkan; duyumlar ve dış nesnelerle elde edilen.
- didişimkelimeis.Tartışmayı, konuşmayı bir araç olarak değil de amaç olarak gören yöntem; müşagabe; eristik.
- didişimcilikkelimeis.Tartışma sanatı ve bu konudaki ustalık.
- dil felsefesideyimDilin kökeni, özü, anlamı ve yapısı üzerine araştırmalar yapan felsefe dalı.
- din felsefesideyimDinin ilkelerinin özünün ve anlamının dayanaklarını bulmayı amaçlayan felsefe dalı.
- dinamikkelimeis.Yun.Kuvvetler ve bu kuvvetlerin doğurduğu hareketler arasındaki bağıntıları inceleyen mekanik bölümü.
- dinamizmkelimeis.Fr.Canlı bir varlığın etkin gücü.
- dingincilikkelimeis.Tam bir gönül rahatlığı ile tutkusuzluk içinde bütün arzu ve ihtiraslardan sıyrılmış olarak, hiçbir direnç göstermeden kendini Allah’a ibadete…
- direnimkelimeis.Karşı koyma; dayatma.
- dirim bilimcilikdeyimGerçekliği tek yanlı olarak yalnızca dirim bilimsel açıdan inceleyen, organik hayatın kavramlarını, öteki gerçeklik alanlarına da uygulamaya çalışan…
- dirimselcilikkelimeis.İlke olarak, hayatı fiziksel ve kimyasal olgularla açıklayan mekanikçi görüşe tam karşı çıkan, hem ruhtan hem de organizmadan ayrı bir yaşama…
- diyalektikkelimesf.Yun.Karşılıklı konuşma ile ilgili olan.
- dizgekelimeis.Bir bütün oluşturacak şekilde karşılıklı birbirine bağlı ögelerin tümü; sistem; manzume, (1942).
- dizisellikkelimeis.İnsanlar arasındaki sezgisel bir bağıntı durumunda yoksun kılan, gruplaşma biçimi ne olursa olsun birbirinden uzaklaştıran ve onların herhangi bir…
- dogmakelimeis.Yun.Doğruluğu sınanmadan kabul edilen, bir dinin veya felsefî öğretinin veya ideolojinin temeli sayılan nokta; sav; nas.