144 madde
- soyut düşüncedeyimDuyulur ve algılanır özelliklerden sıyrılmış, yalnızca kavramsal olarak edinilen düşünce.
- soyut kavramdeyimKendi başına var olmayan ancak eşyanın niteliği olarak var olan veya algılanamayan kavramlar
- süreklilik ilkesideyimDoğada sıçrama olmadığını, her yerde sürekli bir gidiş olduğunu, her şeyin bir bütün içinde örüldüğünü belirten temel ilke.
- ta’yîn-i cihetdeyimYön belirleme
- tahattur-i mübhemdeyimHatırlama; hatırda tutma.
- taksîm-i müsennādeyimİkili bölme.
- tam algıdeyimBir tasarın ya da algı içeriğinin bilinçli olarak kavranması; algının en üst aşaması; idrak-i dakik.
- tam algısaldeyimTam algıya ilişkin; tam algıya dayanan; kavrayıcı.
- tekevvün-i evveldeyimÖn oluş.
- toplum felsefesideyimToplumcu görüşe dayanarak yapılan inceleme ve değerlendirme.
- toplum içincilikdeyimİnsanın kendini evrenin merkezi sayma eğilimi.
- toplumcu gerçekçideyimToplumcu gerçekçilik yanlısı olan.
- toplumcu gerçekçilikdeyimToplumsal olayları, ilişkileri toplum bilimi verilerine dayandırarak hem gerçekçilik hem de gelişme süreci içinde işleyen edebî roman yazma işi.
- töre dışıdeyimTöreyle hiçbir ilgisi bulunmayan, töre ile ilgili yanı olmayan; töreye aykırı olan; ahlak dışı.
- töre dışıcılıkdeyimTöreyi inkâr eden öğretilerin genel adı, ahlak dışçılık, amoralizm
- tözel şekildeyimAynı tür nesnelerin gerçek bir varlık gibi düşünülen ortak içeriği.
- tüm mantıkçılıkdeyimHer şeyin mantıksal ilişkilerden oluştuğunu savunan öğreti.
- tüm tanrıcılıkdeyimVar olan her şeyin tanrıdan var olduğunu ve onunla özdeş olduğunu savunan öğreti; panteizm
- tüme varımdeyimBilinen bir takım gözlem ya da bilgilere dayanarak bunları özetleyen bir önermeye geçme işlemi
- usa vurmadeyimBilinen ve doğruluğu kabul gören önermelerden yeni hükümler çıkarma; akıl yürütme; muhakeme; uslamlama.
- uyarı sesdeyimSokrates’e göre, akla uygun gelmediği veya kişiliği ile bağdaşmadığı için onları yapmaması gerektiğini uyaran fakat yapması gerekenin ne olduğunu…
- üç durum yasasıdeyimAuguste Compte tarafından ileri sürülen toplumun, Tanrı bilimi, fizik ötesi ve tanıtlı olmak üzere üç durumdan geçerek geliştiğini savunan yasa; üç…
- üleştirimli tüzedeyimÖdül ya da cezanın herkesin hakkına göre dağıtılmasına dayanan tüze.
- üretken emekdeyimMarx’a göre hem maddî malları hem de artı değeri üreten emek.
- üst belirlenimdeyimAralarında yapısal bağıntılar bulunan birçok etkene dayanan çoklu belirlenim süreci.
- üst yapıdeyimÜst güvertede yer alan, gemi eni boyunca uzanan ve tekne ile birlikte bir bütün oluşturan yapı.
- var olandeyimİnsanın kendisi ile onu kuşatan her şey.
- var oluşandeyimVar oluşa sahip varlık.
- varlık bilimideyimVarlığı bir bütün olarak ele alan ve var olan şeylerin özüne ilişkin felsefe dalı; varlık felsefesi; ontoloji.
- varlık birliğideyimYaratan ile yaratılanın aynı olduğunu ileri süren tasavvuf görüşü; vahdet-i vücut.
- vasf-ı mümeyyizdeyimAyırt edici nitelik.
- yad erkdeyimYasasını, kendisinden türetecek yerde dışarıdan edinen.
- yad erklikdeyimBir toplumun dışarıdan, başka bir toplum eliyle yönetilmesi durumu; iğtiyar.
- yad estetikdeyimEstetiğe aykırı olan; estetiğe aykırılık.
- yad gerekircideyimBelirlenmezci; indeterminist.
- yad gerekircilikdeyimBelirlenmezcilik; indeterminizm.
- yapısal nedensellikdeyimHerhangi bir yapıyı oluşturan ögelerin, yerlerine göre, yapının etkisinde kalması.
- yaratılmış doğadeyimTanrısal niteliklerin özünden çıkan yasalara göre zorunlu olarak doğmuş kiplerin tümü; edilgen haliyle düşünülen doğaya Spinoza’nın verdiği ad.
- yeni EflatuncudeyimYeni Eflatunculuk yanlısı olan kimse.
- yeni Eflatunculukdeyimİskenderiye’de üçüncü yüzyılda ortaya çıkan ve yedinci yüzyıla kadar okullarda okutulan felsefe öğretisi; neo-platonizm.
- yeni eleştiricilikdeyimKant sistemine göre, eleştiriyi yeni boyutta değerlendiren felsefî akım.
- yorum bilgisideyimGöstergeleri, bir kültürün simgesel ögeleri olarak yorumlama kuramı.
- yönetici ilkedeyimBir araştırmayı, bir akıl yürütmeyi, bir davranış biçimini yönlendiren temel.
- zann ü tahmîndeyimSanı.